Pokok neem atau semambu atau mambu mempunyai pelbagai khasiat kepada manusia. Jika dilihat, menjadi satu adat dan budaya masyarakat india di Malaysia untuk menanam satu pokok mambu ini di rumah mereka. Saya apabila mengetahui khasiat mambu ini untuk tanaman memang terkejut. Patutlah di India, pokok semambu ini sangat popular sebagai racun organik. Tambahan lagi, pokok ini mudah ditanam di rumah.

Minyak neem semakin popular sebagai racun perosak semula jadi kerana berkesan mengawal pelbagai jenis serangga dan penyakit kulat, tetapi masih selamat digunakan pada tanaman makanan apabila digunakan dengan betul. Minyak ini sesuai untuk pekebun bandar yang mahu kebun organik tanpa bergantung kepada racun kimia sintetik.​

Apa itu minyak mambu?

Minyak mambu diekstrak daripada biji pokok neem (Azadirachta indica) dan mengandungi bahan aktif utama azadirachtin. Bahan ini bertindak mengganggu hormon serangga, menghentikan aktiviti makan, dan mengganggu kitar hidup perosak pada semua peringkat (telur, larva, dewasa).​

Dalam formulasi komersial, minyak mambu biasanya dicampur sebagai emulsi untuk disembur pada daun atau dijadikan siraman tanah bergantung kepada jenis masalah perosak atau penyakit.​

Cara minyak neem berfungsi

Minyak mambu bekerja melalui beberapa mekanisme utama:

• Menghalau serangga kerana bau dan rasa yang tidak menyenangkan, menyebabkan perosak menjauhi tanaman yang dirawat.​
• Bertindak sebagai penghambat makan (antifeedant) dan pengganggu hormon, menyebabkan serangga berhenti makan dan gagal menukar peringkat hidup seterusnya lalu mati.​
• Menyalut tubuh serangga kecil dan telur, lalu menyekat pernafasan dan memusnahkan telur serta larva.​

Selain serangga, semburan minyak neem juga membantu mencegah dan mengurangkan jangkitan kulat seperti bintik hitam, karat, kulapuk berdebu, dan pelbagai penyakit daun lain.​

Kegunaan pada tanaman kebun

Minyak mambu boleh digunakan pada pelbagai jenis tanaman:

• Sayuran: berkesan mengawal afid atau kutu daun, kumbang, ulat kubis, ulat buah tomato, kepinding putih (whitefly) serta penyakit kulat seperti hawar, reput batang, dan layu.​
• Pokok buah dan hiasan: sesuai sebagai semburan dorman untuk membunuh telur dan larva yang berlebihan musim, serta sebagai semburan daun ketika musim pertumbuhan.​

Cara guna utama:

• Semburan daun (foliar): minyak neem pekat dicairkan dengan air dan sedikit sabun lembut sebagai pengemulsi, kemudian disembur sehingga seluruh permukaan daun diliputi halus.​​
• Siraman tanah: larutan neem disiram ke medium tanaman untuk menyerap melalui akar dan bertindak secara sistemik terhadap serangga penghisap dan masalah dalam tanah seperti larva fungus gnat dan nematod.​

Keselamatan pada tanaman boleh dimakan

Secara umum, minyak neem dianggap selamat digunakan pada tanaman yang boleh dimakan jika dicairkan dan digunakan mengikut arahan label. Minyak mambu yang diekstrak menggunakan kaedah tekan sejuk (cold pressed) lebih bagus berbanding kaedah lain. Hal ini kerana minyak mambu tekan sejuk mengandungi bahan aktif yang masih banyak.​

Beberapa amalan baik yang disarankan:

• Sembur pada awal pagi atau lewat petang untuk mengelakkan daun hangus dan meminimumkan kesan kepada serangga berfaedah seperti lebah.​
• Elakkan menyembur terus pada bunga yang sedang mekar bagi melindungi agen pendebunga seperti lebah dan rama-rama.
• Tunggu sekurang-kurangnya 24 jam, sebaiknya 5–7 hari, sebelum dituai dan sentiasa basuh hasil tuaian dengan bersih sebelum dimakan.​

Dalam banyak panduan hortikultur, minyak semambu dikategorikan sebagai bahan berasaskan tumbuhan yang boleh terurai (biodegradable) dan tidak meninggalkan sisa kimia jangka panjang dalam tanah atau air jika digunakan secara berhemah.​ Mengikut kajian minyak mambu mengambil masa 3 hari untuk terurai apabila mula terkena sinar UV matahari.

Kelebihan dan batasan minyak mambu

Antara kelebihan utama:

• Bersifat semula jadi, boleh terurai, dan tidak toksik kepada manusia, burung, cacing tanah serta kebanyakan haiwan apabila digunakan dengan betul.​
• Mampu mengawal lebih 200 jenis serangga dan hama lembut seperti afid, hama labah-labah, kepinding putih, skala, dan nematod akar.​
• Bertindak sebagai penghalang jangkitan kulat dan sesuai untuk sistem pertanian organik serta kebun bandar yang meminimumkan racun kimia.​

Namun, terdapat beberapa batasan:

• Tindakannya lebih perlahan berbanding racun kimia sintetik kerana bergantung kepada gangguan hormon dan kitar hidup perosak.​
• Penggunaan berlebihan atau semburan di bawah matahari terik boleh menyebabkan kerosakan daun sensitif, khususnya pada anak benih dan tanaman yang tertekan.​

Dengan memahami cara kerja, kaedah aplikasi, dan aspek keselamatan, minyak neem boleh menjadi salah satu alat utama dalam pengurusan perosak bersepadu (PPB) yang lebih mesra alam di kebun rumah mahupun kebun bandar.

Rujukan

• http://www.gardeningknowhow.com/plant-problems/pests/pesticides/neem-oil-uses.htm
• http://forums2.gardenweb.com/discussions/1437764/neem-oil-safe-for-edible-plants
• http://www.discoverneem.com/neem-oil-insecticide.html