Gajus ialah pokok yang memberi dua hasil sekali gus, iaitu kacang gajus yang digemari ramai dan buah epal gajus yang juga boleh dimakan. Pokoknya tahan kemarau, tumbuh baik di tanah berpasir dan tidak terlalu memerlukan penjagaan, jadi sesuai ditanam di kawasan yang kurang subur.
Fakta yang menarik, buah epal gajus sebenarnya buah palsu. Kacang gajus yang tergantung di hujung epal itulah buah sebenar. Kacang gajus mengandungi lemak tak tepu, magnesium dan zink, manakala epalnya kaya vitamin C. Namun kulit kacang mengandungi cecair yang merengsa kulit, jadi ia perlu dikendalikan dengan berhati-hati.
Nama Melayu: Gajus, janggus
Nama Inggeris: Cashew
Nama saintifik: Anacardium occidentale
Keluarga: Anacardiaceae
Gajus ialah pokok renek hingga pokok kecil yang sentiasa hijau, berdaun bujur tebal, dan boleh mencapai ketinggian 8 hingga 12 meter dengan tajuk yang lebar. Bunganya kecil berwarna merah jambu kekuningan. Gajus berasal daripada Brazil dan sekeluarga dengan mangga. Pokok ini membesar baik di tanah berpasir dengan saliran baik, termasuk tanah di kawasan pantai.
Gajus boleh dibiak melalui biji benih atau cantuman.
Pilih biji yang besar dan bernas daripada pokok yang berhasil baik. Semai terus 2 biji bagi setiap lubang pada kedalaman kira-kira 5 cm, dengan biji diletakkan mengiring, tanpa rendaman. Benih bercambah dalam masa 1 hingga 3 minggu. Kelebihannya murah dan mudah, tetapi sifat pokok tidak seragam dan pokok mengambil masa lebih lama untuk berbuah.
Pokok bercantum berbuah lebih awal, kira-kira 3 hingga 4 tahun, dan hasilnya lebih seragam. Kekurangannya, anak pokok lebih mahal dan perlu dibeli daripada nurseri yang dipercayai. Kaedah ini disarankan.
Jarak tanaman yang disarankan ialah 7 hingga 8 meter. Gali lubang dan campurkan tanah dengan baja kompos, dan pastikan saliran tanah baik kerana gajus tidak tahan air bertakung.
[ Beli Cangkul di sini (shopee) ]
[ Beli Baja kompos di sini (shopee) ]
Perosak utama gajus ialah pepijat penghisap pucuk dan bunga (Helopeltis), pengorek batang dan ulat pemakan daun. Penyakit yang biasa ialah antraknos, serbuk putih pada pucuk dan bunga, serta mati pucuk. Periksa pucuk muda dan bunga secara berkala, semburkan minyak neem dan buang bahagian yang berpenyakit.
[ Beli Minyak mambu di sini (shopee) ]
Bunga dan buah muda gugur apabila hujan turun semasa pokok berbunga atau apabila serangan perosak berlaku. Pokok yang tidak berbuah selalunya masih terlalu muda, atau ditanam di tapak yang terlalu teduh. Pokok yang terlalu rendang perlu dipangkas supaya cahaya sampai ke dalam tajuk.
Cahaya matahari: gajus memerlukan cahaya penuh 6 hingga 8 jam sehari.
Pengairan: siram anak pokok 2 kali sehari, pagi dan petang, dan tambah kepada 3 kali jika cuaca panas terik. Pokok dewasa sangat tahan kemarau dan hanya perlu air tambahan semasa kemarau panjang.
Pembajaan: gunakan vermikompos atau baja organik sebagai baja utama. Baja NPK boleh ditambah sebagai baja tambahan sebelum musim berbunga.
[ Beli Vermikompos di sini (shopee) ]
[ Beli Baja NPK 12-12-17 di sini (shopee) ]
Pokok mula berbuah pada musim kering. Tuai apabila epal gajus sudah berwarna kuning atau merah dan jatuh daripada pokok. Pulas kacang daripada epal, kemudian jemur beberapa hari hingga kering. Kupasan dan pemprosesan kacang gajus mentah menghasilkan wasap serta cecair yang merengsa kulit dan mata, jadi gunakan sarung tangan dan elakkan pemprosesan di dalam rumah. Untuk keselamatan, ramai pekebun menjual kacang kering kepada pemproses yang mempunyai peralatan sesuai. Epal gajus yang segar boleh dimakan atau dijadikan jus.
[ Beli Sarung tangan berkebun di sini (shopee) ]
Epal gajus cepat rosak selepas dipetik, jadi gunakan dalam masa sehari atau dua. Rasanya masam sepat apabila mentah, tetapi lebih lembut apabila dijadikan jus atau dikukus. Simpan kacang yang telah kering di tempat kering dan berudara supaya tidak berkulat. Pokok gajus yang sihat boleh berhasil selama dua puluh tahun atau lebih jika dijaga dengan baik.
Gajus sesuai untuk pekebun yang mempunyai tanah lapang dan mahukan tanaman yang tahan kemarau. Pilih anak pokok bercantum, tapak yang cerah dan beralir baik, dan berhati-hati semasa mengendalikan kacang mentah.
Sebahagian pautan dalam pos ini ialah pautan afiliasi Shopee. Jika anda membeli melalui pautan tersebut, saya mungkin menerima komisen kecil tanpa menambah kos kepada anda.