Ramai pekebun bandar sangat kreatif. Ada yang menggunakan semula botol minuman atau botol plastik sebagai bekas menanam. Namun, satu persoalan sering timbul: bukankah air yang disimpan dalam botol plastik dikatakan berbahaya kepada sesiapa yang meminumnya? Jika begitu, mestilah lebih berbahaya apabila tumbuhan menyerap bahan daripada plastik itu, kemudian kita pula memakan tumbuhan tersebut. Artikel ini cuba menjawab kebimbangan ini berdasarkan beberapa sumber yang saya rujuk.
Sebelum pergi lebih jauh, elok kita ketahui sedikit tentang bahan plastik. Plastik dibuat daripada polimer, iaitu rantai molekul panjang yang berasal daripada petroleum. Untuk menjadikannya lembut, kuat atau tahan lasak, pengilang menambah bahan lain seperti pemplastik. Bahan tambahan inilah yang menjadi punca kebimbangan, contohnya bisfenol A (BPA) dan ftalat, yang dalam keadaan tertentu boleh meresap keluar daripada plastik.
Kebanyakan botol air minuman diperbuat daripada polietilena tereftalat (PET atau PETE), yang biasanya ditandakan dengan nombor 1 pada segi tiga kitar semula di bahagian bawah botol. Botol keras yang lebih tebal biasanya menggunakan polietilena berketumpatan tinggi (HDPE, nombor 2). Setiap jenis mempunyai ketahanan yang berbeza terhadap haba, cahaya dan penggunaan berulang.
Cancer Research UK menyatakan bahawa bahan kimia seperti BPA memang boleh bergerak daripada botol atau bekas plastik ke dalam makanan dan minuman, tetapi pada paras yang dianggap terlalu rendah untuk memudaratkan kesihatan. Ini kekal benar walaupun plastik dipanaskan berjam-jam. Badan manusia juga memecahkan kebanyakan BPA dengan cepat dan mengeluarkannya melalui air kencing. Menurut laman itu, tiada bukti yang boleh dipercayai daripada kajian manusia bahawa makanan atau minuman yang disimpan dalam plastik menyebabkan kanser. Sebahagian kajian yang mengaitkan bahan plastik dengan kanser menggunakan haiwan atau sel makmal dengan dos yang jauh lebih tinggi daripada pendedahan harian, jadi ia lemah sebagai bukti risiko kepada manusia.
Walau bagaimanapun, laman freshorganicgardening.com mengingatkan bahawa sebahagian jenis plastik memang boleh melepaskan bahan kimia ke dalam tanah, dan risikonya lebih tinggi apabila bekas dipanaskan atau dibiarkan lama di bawah cahaya matahari. Ini penting kerana botol sebagai pasu biasanya diletakkan di luar rumah dan terdedah kepada terik matahari Malaysia.
Berdasarkan maklumat di atas, jawapan paling jujur ialah bergantung kepada jenis plastik dan keadaan penggunaan. Berikut panduan praktikal yang boleh diamalkan:
Menggunakan semula botol mengurangkan sampah plastik, murah dan mudah diperoleh. Untuk semaian jangka pendek, seperti menyemai benih selama dua hingga tiga minggu sebelum dipindahkan, risiko pendedahan sangat kecil kerana tempohnya singkat. Botol juga sesuai sebagai penutup semaian untuk melindungi anak benih daripada siput dan belalang, atau sebagai penyiram titis ringkas dengan melubangkan penutupnya.
Jika anda masih bimbang, pilih pasu atau polibeg yang memang direka untuk berkebun. Ia lebih tahan lasak, tersedia dalam pelbagai saiz dan lebih mudah diurus.
[ Beli pasu (shopee) ]
[ Beli polybag (shopee) ]
Botol plastik boleh digunakan untuk berkebun, terutamanya untuk semaian dan tanaman hiasan, selagi kita memilih jenis plastik yang sesuai, mengelakkan haba berlebihan dan menggantinya apabila sudah rapuh. Bukti sains semasa menunjukkan risiko pendedahan harian daripada plastik adalah rendah, tetapi sikap berhati-hati tetap wajar, lebih-lebih lagi untuk sayur yang dimakan mentah.
Sebahagian pautan dalam pos ini ialah pautan afiliasi Shopee. Jika anda membeli melalui pautan tersebut, saya mungkin menerima komisen kecil tanpa menambah kos kepada anda.