Cara Tanam Ulam Raja dalam Pasu (Daripada Semaian sehingga Boleh Dituai)

Ulam raja merupakan antara ulam yang paling digemari dalam masyarakat Melayu, sering dihidangkan bersama nasi, sambal belacan atau dicicah dengan budu. Daunnya yang beraroma tersendiri turut menjadikannya bahan popular dalam nasi kerabu dan kerabu campuran.

Menariknya, ulam raja sebenarnya sekeluarga dengan bunga cosmos hiasan yang sering ditanam untuk kecantikan, tetapi ulam raja (Cosmos caudatus) ditanam khusus untuk dimakan, berbeza daripada Cosmos bipinnatus atau Cosmos sulphureus yang ditanam semata-mata sebagai bunga hiasan.

Selain sedap dimakan, ulam raja turut terbukti berkhasiat melalui kajian saintifik tempatan. Seorang penyelidik Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), Dr. You Xing, mendapati pengambilan suplemen ulam raja selama 12 minggu membantu mencegah risiko nyanyok dalam kalangan warga emas. Hasil kajian yang diterbitkan dalam jurnal Nutrients ini meraih Anugerah Emas Kedoktoran daripada UKM pada tahun 2022.

Maklumat Botani

Nama Melayu: Ulam raja
Nama Inggeris: Wild cosmos, Ulam raja
Nama saintifik: Cosmos caudatus
Keluarga: Asteraceae (Compositae)

Biji benih atau keratan batang ulam raja yang berkualiti boleh didapati di sini: [LETAK LINK AFFILIATE SHOPEE: BIJI BENIH/KERATAN BATANG ULAM RAJA].

Dua Cara Membiakkan Ulam Raja

Ulam raja boleh dibiakkan melalui dua kaedah, iaitu biji benih atau keratan batang. Kaedah keratan batang lebih pantas menghasilkan pokok yang boleh dituai kerana ia terus tumbuh daripada tunas pada nod batang, manakala kaedah biji benih memerlukan proses semaian yang lebih panjang tetapi sesuai bagi mereka yang ingin menanam pokok dalam kuantiti yang lebih banyak.

Kaedah 1: Semaian Biji Benih

1. Rendam biji benih di dalam air suam pada suhu kira-kira 40 darjah Celsius selama 2 hingga 12 jam.
2. Semaikan biji benih dalam kedudukan mendatar pada kedalaman kira-kira 1 sentimeter, menggunakan tanah atas atau tanah khas semaian.
3. Sembur air menggunakan botol penyembur bagi memastikan tanah kekal lembap.
4. Biji benih biasanya bercambah dalam tempoh 5 hari. Anak pokok boleh dipindahkan ke pasu atau ke tanah apabila sudah mengeluarkan 4 helai daun.

Kaedah 2: Keratan Batang

1. Dapatkan sebatang ulam raja segar, sama ada dipetik daripada pokok sedia ada atau dibeli di pasar.
2. Buang semua daun pada batang, tinggalkan sahaja batang tanpa daun.
3. Tanam batang tersebut secara tegak dalam tanah lembap atau air, kira-kira separuh daripada panjang batang tertanam.
4. Tunas baharu akan muncul pada nod-nod di sepanjang batang dalam masa beberapa hari sekiranya keadaan lembap dan cahaya matahari mencukupi.

Penyediaan Pasu dan Campuran Tanah

Ulam raja tidak memerlukan tanah yang istimewa dan boleh membesar dengan baik dalam kebanyakan jenis tanah, asalkan mempunyai saliran yang baik. Gunakan campuran tanah kebun dengan kompos bagi menggalakkan pertumbuhan daun yang subur dan rimbun. Pasu bergaris pusat 20 sentimeter dan ke atas sudah mencukupi untuk satu pokok ulam raja.

Penjagaan Harian

Cahaya matahari: Ulam raja memerlukan cahaya matahari penuh untuk membesar dengan pantas dan menghasilkan daun yang rimbun.

Penyiraman: Siram sekurang-kurangnya sekali sehari, dan pastikan tanah sentiasa lembap tetapi tidak bertakung air.

Pemangkasan: Apabila pokok mencapai ketinggian kira-kira 15 sentimeter, kerat tunas utama bagi menggalakkan pokok bercabang dan menjadi lebih rimbun.

Petik pucuk secara berkala: Amalan memetik pucuk secara kerap, walaupun tidak untuk dimakan, akan menggalakkan lebih banyak tunas baharu terbentuk dan memastikan pokok kekal rimbun.

Baja organik yang sesuai untuk menggalakkan daun rimbun boleh didapati di sini: [LETAK LINK AFFILIATE SHOPEE: BAJA ORGANIK].

Elakkan Pokok Berbunga

Berbeza daripada kebanyakan tanaman lain, bunga pada pokok ulam raja bukanlah petanda yang baik. Sekiranya pokok mula berbunga, ia menandakan penghujung kitaran hidup pokok tersebut, dan daun yang dihasilkan selepas itu akan menjadi lebih kecil sebelum pokok akhirnya menguning, kering dan mati. Oleh itu, pucuk bunga yang mula muncul eloknya dicubit dan dibuang segera supaya tenaga pokok terus tertumpu kepada penghasilan daun.

Masalah yang Biasa Berlaku

• Pokok cepat berbunga dan layu: biasanya berlaku sekiranya pucuk bunga tidak dicubit awal. Amalkan pemetikan pucuk secara berkala untuk melambatkan proses berbunga.
• Daun kecil dan kurang rimbun: boleh berpunca daripada kekurangan cahaya matahari atau kekurangan pemangkasan tunas utama pada peringkat awal pertumbuhan.
• Batang layu selepas ditanam daripada keratan: biasanya berlaku sekiranya keratan batang ditanam dalam keadaan terlalu kering atau terdedah kepada cahaya matahari terik sebelum akar sempat terbentuk. Letakkan keratan di tempat teduh pada peringkat awal sehingga tunas baharu kelihatan kukuh.

Penutup

Ulam raja merupakan tanaman yang sangat sesuai untuk ditanam di rumah kerana ia mudah dibiakkan, cepat membesar dan boleh dituai secara berterusan hanya dengan memetik pucuknya. Selain menjimatkan perbelanjaan dapur, menanam sendiri ulam raja juga membolehkan sesebuah keluarga menikmati khasiatnya yang telah terbukti melalui kajian saintifik, sekali gus meneruskan amalan pemakanan tradisional yang kian dilupakan.