Cengkih ialah rempah yang dikenali di seluruh dunia, tetapi ramai tidak sedar ia sebenarnya kuntum bunga yang dikeringkan sebelum mekar. Di dapur, cengkih digunakan dalam nasi minyak, kari, kuah rempah dan juga minuman panas. Pokoknya cantik, sentiasa hijau dan boleh hidup puluhan tahun, jadi sesuai untuk pekebun yang mahukan tanaman rempah jangka panjang.
Cengkih berasal daripada kepulauan Maluku dan pernah menjadi rempah yang diperebutkan oleh pedagang antarabangsa. Kandungan utama minyaknya, iaitu eugenol, memberi bau yang kuat dan terkenal dalam ubat tradisional serta penjagaan gigi.
Nama Melayu: Cengkih
Nama Inggeris: Clove
Nama saintifik: Syzygium aromaticum
Keluarga: Myrtaceae
Pokok cengkih sentiasa hijau dan boleh mencapai ketinggian 10 hingga 15 meter. Daunnya tebal, licin dan berbau wangi apabila digosok. Kuntum bunganya tumbuh berkelompok di hujung ranting, bermula berwarna hijau pucat, kemudian bertukar merah jambu sebelum mekar. Kuntum inilah yang dituai sebagai cengkih. Keluarga Myrtaceae turut merangkumi jambu air dan jambu batu.
Cengkih dibiak melalui biji benih. Pokok ini menyukai kawasan lembap dan hangat dengan hujan yang agak sekata sepanjang tahun, serta tanah gembur yang kaya bahan organik.
Gunakan biji daripada buah yang matang dan masih segar kerana daya cambahnya cepat berkurang apabila kering. Semai terus dalam polibeg yang berisi campuran tanah, baja kompos dan cocopeat, tanpa rendaman, pada kedalaman kira-kira 1 hingga 2 cm. Letakkan di tempat teduh. Benih bercambah dalam beberapa minggu. Kelebihan kaedah ini murah dan mudah, tetapi pokok mengambil masa kira-kira 5 hingga 8 tahun sebelum berbunga.
Simpan anak pokok di tempat teduh selama beberapa bulan, kemudian pindahkan ke tapak tetap yang terlindung daripada angin kuat dan kekal separa teduh ketika muda. Jarak tanaman yang disarankan ialah 6 hingga 8 meter. Cengkih juga boleh dikekalkan di dalam bekas besar untuk tempoh awal sebelum dipindahkan. Gali lubang yang lebar dan campurkan tanah galian dengan baja kompos sebelum menanam.
[ Beli Polybag di sini (shopee) ]
[ Beli Cocopeat di sini (shopee) ]
Perosak yang biasa menyerang cengkih ialah pengorek batang, kutu sisik dan ulat pemakan daun. Penyakit yang paling dibimbangi ialah reput akar dan reput pangkal batang akibat kulat apabila tanah sentiasa basah. Pokok yang menunjukkan daun layu secara mendadak perlu diasingkan dan dirawat. Semburkan minyak neem untuk kutu sisik, kutip ulat dengan tangan dan pastikan saliran tanah sentiasa baik.
[ Beli Minyak mambu di sini (shopee) ]
Pertumbuhan yang perlahan pada peringkat awal ialah perkara biasa. Daun menjadi kuning apabila tanah terlalu basah atau kekurangan nutrien. Daun hujung hangus apabila pokok muda terdedah kepada cahaya terik tanpa teduhan atau kekurangan air. Pokok yang lambat berbunga biasanya masih terlalu muda, jadi bersabarlah dan teruskan penjagaan yang konsisten. Angin kuat juga boleh mematahkan ranting, jadi tanam di tapak yang terlindung.
Cahaya matahari: pokok muda memerlukan separa teduh, manakala pokok dewasa membesar baik di bawah cahaya penuh selama 6 hingga 8 jam.
Pengairan: siram 2 kali sehari, pagi dan petang, dan tambah kepada 3 kali jika cuaca panas terik. Pastikan tanah lembap tetapi tidak bertakung.
Pembajaan: gunakan vermikompos atau baja organik sebagai baja utama. Baja NPK boleh ditambah sebagai baja tambahan beberapa kali setahun, terutama ketika pokok menghampiri musim berbunga.
[ Beli Vermikompos di sini (shopee) ]
[ Beli Baja kompos di sini (shopee) ]
Sungkupan di sekeliling pangkal pokok membantu mengekalkan kelembapan dan mengurangkan rumpai. Pangkas dahan yang mati atau menyilang supaya udara dan cahaya sampai ke dalam tajuk.
Kuntum bunga dituai apabila berwarna merah jambu dan sebelum mekar. Petik dengan tangan atau gunakan gunting pangkas pada kelompok bunga. Jemur kuntum di bawah cahaya matahari selama beberapa hari hingga berwarna perang gelap dan keras. Cengkih yang kering dengan sempurna berbau kuat dan boleh disimpan dalam bekas kedap udara selama bertahun-tahun.
[ Beli Gunting pangkas di sini (shopee) ]
Cengkih ialah tanaman jangka panjang yang memerlukan kesabaran, kerana pokok mengambil beberapa tahun sebelum berbunga. Untuk pemula, ia sesuai sebagai pokok rempah hiasan yang bermanfaat jika anda mempunyai ruang dan masa. Kuncinya ialah teduhan semasa muda, tanah yang beralir baik dan penjagaan yang tekun.
Sebahagian pautan dalam pos ini ialah pautan afiliasi Shopee. Jika anda membeli melalui pautan tersebut, saya mungkin menerima komisen kecil tanpa menambah kos kepada anda.