Betik antara pokok buah yang paling senang dicuba oleh pekebun rumah. Benihnya murah dan mudah didapati, pokoknya cepat membesar, dan buahnya boleh dimakan sama ada masak ranum sebagai pencuci mulut atau muda sebagai sayur dalam masakan seperti gulai dan kerabu. Pokoknya juga tidak memerlukan ruang yang luas, jadi sesuai untuk halaman rumah di bandar.
Satu perkara yang menarik, betik yang disemai daripada biji benih boleh mula berbunga hanya beberapa bulan selepas ditanam, dan sebahagian varieti boleh mula dituai dalam tempoh setahun. Buahnya kaya dengan vitamin C dan karotenoid, serta mengandungi enzim papain yang membantu memecahkan protein dalam makanan.
Nama Melayu: Betik
Nama Inggeris: Papaya
Nama saintifik: Carica papaya
Keluarga: Caricaceae
Betik ialah tumbuhan tegak berbatang lembut dan berongga, jarang bercabang, dengan daun besar berjejari di hujung batang. Pokoknya boleh jantan, betina atau berkelamin dua (hermafrodit). Pokok hermafrodit menghasilkan buah yang panjang dan sekata, jadi pokok jenis ini paling digemari. Betik berasal daripada kawasan tropika Amerika.
Antara varieti yang biasa ditanam di Malaysia ialah Eksotika, Sekaki dan Hong Kong. Untuk halaman kecil atau bekas besar, varieti Eksotika disarankan kerana pokoknya tidak terlalu tinggi dan buahnya bersaiz sederhana.
Betik dibiak melalui biji benih. Kaedah ini murah, mudah dan memberi pokok yang kuat akarnya.
Ambil biji daripada buah yang ranum daripada pokok yang baik, atau beli benih berlabel varieti. Semai terus 2 hingga 3 biji dalam satu lubang atau satu polibeg pada kedalaman kira-kira 1 cm tanpa rendaman. Benih bercambah dalam masa 1 hingga 3 minggu. Kelemahan kaedah ini ialah jantina pokok hanya diketahui apabila berbunga. Oleh sebab itu, tanam beberapa biji dalam satu lubang, kemudian kekalkan satu pokok hermafrodit atau betina dan cabut pokok jantan.
Sediakan lubang berukuran lebih kurang 40 cm panjang, lebar dan dalam. Campurkan tanah dengan baja kompos atau vermikompos. Jarak tanaman yang disarankan ialah 2 hingga 2.5 meter. Jika menanam dalam bekas, pilih bekas sekurang-kurangnya 40 cm dalam dengan lubang saliran yang baik.
[ Beli Polybag di sini (shopee) ]
[ Beli Tanah campur di sini (shopee) ]
Perosak yang kerap menyerang betik di Malaysia ialah kutu putih, tungau dan kutu daun. Kutu daun juga boleh membawa virus bintik cincin yang menyebabkan daun belang dan buah berbintik. Lalat buah pula boleh merosakkan buah yang hampir ranum. Antara penyakit yang biasa ialah antraknos pada buah dan reput pangkal batang apabila tanah terlalu basah.
Periksa bahagian bawah daun setiap beberapa hari. Semburkan air sabun cair atau minyak neem untuk kutu dan tungau. Cabut dan bakar pokok yang menunjukkan gejala virus supaya tidak berjangkit kepada pokok lain.
[ Beli Minyak mambu di sini (shopee) ]
Daun menguning biasanya disebabkan tanah terlalu basah atau kekurangan nitrogen. Bunga dan buah muda gugur apabila pokok kekurangan air, suhu terlalu ekstrem atau pokok dikuasai bunga jantan. Pokok yang terlalu tinggi mudah tumbang ditiup angin, jadi tanam di tempat yang terlindung sedikit atau pasang tongkat penyokong. Buah yang cacat atau tidak sekata biasanya berpunca daripada pendebungaan yang lemah dan bekalan nutrien yang tidak seimbang.
Cahaya matahari: betik memerlukan cahaya penuh selama 6 hingga 8 jam sehari.
Pengairan: siram 2 kali sehari, pagi dan petang, dan tambah kepada 3 kali jika cuaca panas terik, terutama untuk pokok muda dalam bekas. Pastikan air tidak bertakung kerana akar betik mudah reput.
Pembajaan: gunakan vermikompos atau baja organik sebagai baja utama. Baja NPK boleh ditambah sebagai baja tambahan, dan pilih baja yang lebih tinggi kalium apabila pokok mula berbunga dan berbuah.
[ Beli Vermikompos di sini (shopee) ]
[ Beli Baja NPK 12-12-17 di sini (shopee) ]
Buah mula masak kira-kira 5 hingga 6 bulan selepas bunga mekar. Betik sudah boleh dituai apabila kulit mula bertukar kuning daripada bahagian hujung buah. Untuk dijadikan sayur, tuai ketika buah masih hijau penuh dan isinya keras. Potong tangkai dengan pisau tajam atau pulas perlahan-lahan supaya buah tidak lebam.
Betik ialah tanaman yang sangat sesuai untuk pemula kerana cepat berhasil, mudah dijaga dan boleh ditanam dalam bekas besar. Kuncinya ialah cahaya matahari yang cukup, tanah yang tidak bertakung air dan pemantauan awal terhadap kutu serta tanda virus.
Sebahagian pautan dalam pos ini ialah pautan afiliasi Shopee. Jika anda membeli melalui pautan tersebut, saya mungkin menerima komisen kecil tanpa menambah kos kepada anda.